Obowiązki w zakresie korzystania ze środowiska

Obowiązki przedsiębiorców (firm chłodniczych) w zakresie korzystania ze środowiska (półroczne sprawozdania i opłaty)

Najważniejsze informacje

1.Podmiot "korzystający ze środowiska" we własnym zakresie ustala wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Opłaty za korzystanie ze środowiska należy uiścić do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza.

2.W terminie wnoszenia opłat, podmiot korzystający ze środowiska przedkłada marszałkowi województwa wykaz zawierający informacje i dane, które zawarte są w ewidencji prowadzonej w tym celu (por. art. 286 i 287 Prawa ochrony środowiska). Kopię tych dokumentów należy także przesłać do odpowiedniego wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska. Wykazy te powinny być składane w formie pisemnej, a "jeśli podmiot korzystający ze środowiska ma taką możliwość, wykaz powinien przedłożyć także w formie elektronicznej".

3.Nie jest wymagane uiszczanie opłat za korzystanie ze środowiska (tj. za emisję) jeśli ich półroczna wysokość nie przekracza kwoty 400 zł. Ta dyspensa z uiszczania opłat nie zwalnia jednak przedsiębiorców z obowiązku składania "sprawozdań" (wykazów), o których mowa powyżej w punkcie 2.

4.Opłata za korzystanie ze środowiska stanowi koszt uzyskania przychodu. Warto je odróżnić od ew. kar wymierzanych przez inspektorów ochrony środowiska, które nie pomniejszają podstawy opodatkowania.

5.Zgodnie z ustawą „Prawo ochrony środowiska”, za emisję odpowiedzialny jest użytkownik instalacji. W przypadku urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych – użytkownikiem instalacji najczęściej jest jej właściciel. Odpowiedzialność z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska może być scedowana na firmę serwisową, ale wyłącznie na podstawie pisemnej umowy, w której jednoznacznie będzie określone przejęcie tej odpowiedzialności przez firmę serwisową. Naturalnie – bodaj żadna firma serwisowa nie czyni tego nieodpłatnie.

6.Stawki opłat za korzystanie ze środowiska w 2009 r. zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U.2008.196.1217). Te stawki należy uwzględnić przy sporządzaniu sprawozdania za II półrocze 2009 r. Spośród opłat najczęściej dotyczących firm z branży chłodniczej:

Stawki za emisję spalin samochodowych w 2009 r. podane są w „tabeli D” załącznika nr 1 przywołanego wyżej rozporządzenia RM (Dz.U.2008.196.1217, str. -10670- do -10674-).

Stawka za emisję CFC (mogą się jeszcze sporadycznie trafić) została podana w tabeli A pkt. 15 załącznika nr 1 do rozporządzenia RM. Stawka dla CFC wynosi 157,91 zł/kg i dotyczy m.in. R11, R12, R500, R502.

Stawka za emisję HCFC została podana w tabeli A pkt. 16 załącznika nr 1 do rozporządzenia RM. Stawkę opłat za korzystanie ze środowiska z tytułu emisji HCFC w 2009 r. znacznie podwyższono w porównaniu do poprzednich lat; w 2009 r. wynosiła ona 50 zł/kg. Taka stawka dotyczy m.in. następujących czynników: R22, R123, R124, R141b, R142b, R401A, R402A, R402B, R403A, R408A, R409A.

Uwaga! Począwszy od stycznia 2009 r. wprowadzono także analogiczną opłatę za emisję czynników z grupy HFC (tj. F-gazów); w 2009 r. wynosiła ona 25 zł/kg. Dotyczy to m.in. R134a, R23, R404A, R407C, R10A, R417A, R419A, R422A, R422D, R424A, R427A, R507. Stawka za emisję HFC została określona w załączniku nr 1 do rozporządzenia RM, w tabeli A, w poz. 64 (opis: „wodorofluorowęglowodory”).

7.Do sporządzania sprawozdań do urzędu marszałkowskiego i do WIOŚ należy używać wzoru obowiązującego od czerwca 2009 r. Aktualne formularze zawarte są w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 18 czerwca 2009 r. "w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat" (Dz.U.2009.097.816). Te wzory mają zastosowanie do "rozliczenia się" z emisji począwszy od sprawozdania za I półrocze 2009 r.

8.Firmy powinny skalkulować i ewentualnie wpłacić opłaty co najmniej za ew. emisję CFC, HCFC i HFC oraz za spalanie paliw w pojazdach służbowych. Wspomniane wyżej sprawozdania/wykazy powinno się wypełnić w następującym zakresie:

a. Załącznik nr 1 do omawianego rozporządzenia Ministra Środowiska (Dz.U.2009.097.816) – "Wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat" – ten dokument wypełnia się w każdym przypadku, gdy wystąpiła jakakolwiek emisja.

Zakładając, że wystąpiła u Was choć niewielka emisja czynników chłodniczych oraz posiadacie samochody służbowe, oprócz nagłówka dokumentu, w części 1 "Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza" należy wypełnić:

• poz. 1.1 (ad. czynniki chłodnicze): (i) podkreślając kod tabeli ("A") oraz (ii) wpisując wysokość należnej opłaty wyliczonej w tabeli A załącznika nr 2 do w/w rozporządzenia MŚ;
• poz. 1.4 (ad. spaliny): (i) podkreślając kod tabeli ("D") oraz (ii) wpisując wysokość należnej opłaty wyliczonej w tabeli D załącznika nr 2 do w/w rozporządzenia MŚ;
• poz. I ("Wysokość opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ogółem") należy zsumować wyliczone opłaty z poz. 1.1 i 1.4.

Jeśli nie wystąpiły inne emisje (np. z tytułu poboru wód – uwzgl. w poz. 2 tabeli załącznika 1 do rozporządzenia MŚ, wprowadzania ścieków lub wód do ziemi – poz. 3, lub składowania odpadów – poz. 4), to wystarczy przepisać kwotę z wiersza poz. I do poz. "Suma opłat ogółem" na dole tabeli.

b. Załącznik nr 2 do omawianego rozporządzenia Ministra Środowiska (Dz.U.2009.097.816) – "Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza (...) oraz informacje o wysokości należnych opłat)" – w opisanym wyżej przypadku należy wypełnić:

• część początkową załącznika, zawierającą głównie dane podmiotu korzystającego ze środowiska (czyli Waszej firmy);
• z tytułu emisji czynników chłodniczych CFC, HCFC i HFC: tabelę A – "Charakterystyka źródeł powstawania substancji wprowadzanych do powietrza" (w udostępnianym przez KFCh zbiorze tę tabelę już częściowo wypełniliśmy, po konsultacji z jednym z urzędów marszałkowskich; należy uzupełnić brakujące dane);
• z tytułu emisji spalin samochodowych: tabelę D – "wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z procesów spalania paliw w silnikach spalinowych". W tabeli należy podać zużycie poszczególnych typów paliw (w tonach, tj. megagramach – oznaczanych jako "Mg" = 1t) przez poszczególne rodzaje waszych pojazdów. Aby wyliczyć należną opłatę za korzystanie ze środowiska w zakresie jazdy samochodami, liczby ton zatankowanego paliwa wpisane w tą tabelę należy pomnożyć przez stawki opłat.

Należy przy tym pamiętać, że 1 litr paliwa NIE równa się 1 kg paliwa.

Przed 2009 r. poszczególne urzędy marszałkowskie stosowały różne współczynniki przeliczenia litrów paliwa na kilogramy. Problem ten rozwiązano rozporządzeniem Ministra Środowiska z 18 czerwca 2009 r. (Dz.U.2009.097.816), w którego załączniku (str. 19, odnośnik nr 9) podano następujące wyjaśnienia przeliczników:

[cytat]

9) Zużycie paliwa wyrażone w jednostce objętości przelicza się na jednostkę masy uwzględniając, że gęstość:

benzyny silnikowej wynosi 0,755 kg/l,
gazu płynnego propanu-butanu wynosi 0,5 kg/l,
sprężonego gazu ziemnego wynosi 0,74 kg/m3,
oleju napędowego wynosi 0,84 kg/l,
biodiesla wynosi 0,84 kg/l.

[koniec cytatu]

Zatem – na potrzeby sporządzenia sprawozdania – aby przeliczyć litry na tony należy:

• pomnożyć litry zakupionego paliwa przez odpowiedni w/w współczynnik – wówczas otrzymamy ilość paliwa w kilogramach,
• a następnie podzielić wynik przez 1.000 (jeden tysiąc) – wówczas otrzymamy ilość paliwa w tonach, czyli w megagramach oznaczanych jako Mg.

---

Opłaty za korzystanie ze środowiska obok administracyjnych kar pieniężnych stanowią środki finansowo-prawne ochrony środowiska. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. "Prawo ochrony środowiska" ujednoliciła zasady naliczania i uiszczania opłat, którymi zostały objęte wszystkie elementy korzystania ze środowiska, a mianowicie:

• wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (środki transportu, ogrzewanie, wszelkiego rodzaju technologie powodujące emisję do powietrza),
• wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w tym za wody roztopowe i opadowe pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych (utwardzone place, parkingi ulice, itp.),
• pobór wód z ujęć własnych,
• składowanie odpadów.

Do ponoszenia w/w opłat zobowiązane są podmioty korzystające ze środowiska. Osoby fizyczne nie będące przedsiębiorcami, ponoszą opłaty w zakresie, w jakim korzystanie wymaga pozwolenia na wprowadzanie substancji lub energii do środowiska oraz pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo wodne.

W wypadku składowania lub magazynowania odpadów podmiotem korzystającym ze środowiska, obowiązanym do ponoszenia opłat jest posiadacz odpadów w rozumieniu ustawy o odpadach.

Podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją, bez wezwania, na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Wyjątek stanowią opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów z eksploatacji urządzeń (zgodnie z w/w ustawą przez urządzenia rozumie się niestacjonarne urządzenia techniczne, w tym środki transportu), które należy wnosić na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce rejestracji podmiotu korzystającego ze środowiska.

Opłatę ustaloną według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce, należy wnieść do końca miesiąca po upływie każdego półrocza, którego dotyczy opłata. W tym samym terminie podmiot zobowiązany jest do przedstawienia marszałkowi województwa, a także wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska, wykazu zawierającego dane na podstawie, których została wyliczona opłata. Wykaz na podstawie którego ustalono opłaty za składowanie odpadów, podmiot korzystający ze środowiska przedkłada także wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwemu ze względu na miejsce korzystania ze środowiska.

Wykaz, o którym mowa powyżej, sporządzany jest w oparciu o prowadzoną ewidencję zawierającą odpowiednio:

• informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości,
• informacje o ilości i jakości pobranej wody powierzchniowej i podziemnej oraz jej przeznaczenia,
• informacje o ilości, stanie i składzie ścieków wprowadzonych do wód lub do ziemi, a w przypadku odprowadzania ścieków z obiektów chowu i hodowli ryb zgodnie ustawą z dnia 23 listopada 2002 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska i ustawy Prawo wodne wielkość produkcji ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych,
• informacje o wielkości, rodzaju i sposobie zagospodarowania terenu, z którego odprowadzane są ścieki, którymi są wody opadowe i roztopowe, pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych, w tym z centrów miast, terenów przemysłowych i składowych, baz transportowych oraz dróg i parkingów o trwałej nawierzchni,

zasady prowadzenia ewidencji odpadów określają przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (art. 36).

Nie wnosi się opłat z tytułu tych rodzajów korzystania ze środowiska, których półroczna wysokość wnoszona na rachunek urzędu marszałkowskiego, nie przekracza 400 zł. Sejmik województwa może uchwalić podwyższenie niniejszej kwoty "wolnej", lecz nie więcej niż do 50%. Zwolnienie z obowiązku wniesienia opłaty nie zwalnia z obowiązku składania półrocznej informacji.

W przypadku nieuiszczenia przez podmiot opłaty albo uiszczenia opłaty w wysokości nasuwającej zastrzeżenia marszałek województwa wymierza opłatę w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub kontroli oraz wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska.

W przypadku braku wymaganego pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, pobór wody lub odprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, podmiot ponosi opłaty podwyższone.

Do opłat za korzystanie ze środowiska stosuje się przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa.

Opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza

Wysokość opłat zależy od ilości i rodzaju gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza. Jednostkowe stawki opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, w poszczególnych latach, określone są w ww. aktach wykonawczych do ustawy Prawo ochrony środowiska.

Opłaty za składowanie odpadów

Wysokość opłat za składowanie odpadów zależy od ilości i rodzaju składowanych odpadów, z tym, że wysokość opłaty podwyższonej zależy także od czasu składowania odpadów.

Jeżeli składowane lub magazynowane odpady ulegają zmieszaniu, za podstawę opłaty przyjmuje się rodzaj odpadu, za który jednostkowa stawka opłaty jest najwyższa za wyjątkiem tych rodzajów odpadów, które mogą być składowane w sposób nieselektywny na podstawie przepisów o odpadach.

Obowiązujące jednostkowe stawki opłat za umieszczenie odpadów na składowisku zawierają załączniki do ww. aktów wykonawczych do ustawy Prawo ochrony środowiska.

Ustawa Prawo ochrony środowiska określa sytuacje, w których podmiot ponosi opłaty podwyższone, a mianowicie:

• za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję eksploatacji składowiska odpadów, podmiot ponosi opłaty podwyższone w wysokości 0,05 jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku odpadów, za każdą dobę składowania. Magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania traktowane jest jako składowanie odpadów bez wymaganej decyzji zatwierdzającej instrukcję eksploatacji składowisk,
• za składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym podmiot ponosi opłaty podwyższone w wysokości 0,1 jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku odpadów za każdą dobę składowania,
• podmiot ponosi opłaty podwyższone w wysokości 0,15 jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku za każdą dobę składowania w przypadku:
• pozbycia się odpadów: nad brzegami zbiorników wodnych, a zwłaszcza w strefach ochronnych ujęć wód i na terenach wypływu wód z warstw wodonośnych,
• na terenach parków narodowych i rezerwatów przyrody,
• na terenach leśnych albo uzdrowiskowych lub na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe,
• w przypadku pozbycia się odpadów do śródlądowych wód powierzchniowych i podziemnych, morskich wód wewnętrznych lub wód morza terytorialnego, podmiot ponosi opłatę podwyższoną w wysokości 100-krotnej jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku odpadów.

Opłaty za pobór wód i odprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi

Wysokość opłat za pobór wody zależy od ilości i jakości pobranej wody oraz od tego, czy pobrano wodę powierzchniową czy podziemną, a także od jej przeznaczenia.

Wysokość opłat za odprowadzanie ścieków zależy od rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości, rodzaju ścieków, a w przypadku wód chłodniczych od ich temperatury.

Ponadto wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków zależy od rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości albo od wielkości produkcji ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych, wyprodukowanych w obiektach chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, w przypadku gdy wody wykorzystywane, odprowadzane z obiektów chowu lub hodowli w/w ryb i innych organizmów wodnych mają przyrost substancji, pochodzących z chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, w wodzie odprowadzanej z tych obiektów, większy niż wartości określone w warunkach wprowadzania ścieków do wód.

Podmiot ponosi opłatę w postaci zryczałtowanej za każde 100 kg przyrostu masy ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych w ciągu roku przy produkcji powyżej 1500 kg z 1 ha powierzchni użytkowej stawu. Informacje o wielkości produkcji ww. ryb i organizmów wodnych oraz powierzchni użytkowej stawów podmiot składa za okres od 1 maja do 30 kwietnia następnego roku. Opłatę zryczałtowaną wnosi na rachunek Urzędu Marszałkowskiego w terminie w dwóch miesięcy po zakończeniu okresu rozliczeniowego.

Opłatom podlegają również wody opadowe i roztopowe ujęte w systemy kanalizacyjne pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych, w tym z centrów miast, terenów przemysłowych i składowych, baz transportowych oraz dróg i parkingów o trwałej nawierzchni. Wysokość opłat zależna jest od wielkości, rodzaju i sposobu zagospodarowania terenu, z którego ścieki są odprowadzane.

Przez substancje zawarte w ściekach rozumie się także substancje wyrażone jako wskaźniki pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu, chemicznego zapotrzebowania tlenu, zawiesiny ogólnej, sumy jonów chlorków i siarczanów. Wysokość opłaty ustala się biorąc pod uwagę wskaźnik, który powoduje opłatę najwyższą (art. 295 ust.1 prawa ochrony środowiska).

W przypadku wprowadzania do wód lub do ziemi ścieków przemysłowych lub komunalnych (innych niż bytowe) do opłaty ustalonej na podstawie wskaźnika, który powoduje opłatę najwyższą dodatkowo dolicza się opłatę za inne substancje zawarte w ściekach.

Jednostkowe stawki opłat obowiązujące w poszczególnych latach określone są w ww. aktach wykonawczych do ustawy Prawo ochrony środowiska.

Ustawa prawo ochrony środowiska określa przypadki zwolnień z opłat za pobór wody, a mianowicie:

• dokonywany na potrzeby przerzutów wody,
• na potrzeby energetyki wodnej, pod warunkiem zwrotu takiej samej ilości wody, co najmniej nie gorszej jakości,
• powierzchniowej na potrzeby związane z wytwarzaniem energii cieplnej lub elektrycznej w części dotyczącej ilości odprowadzanej do odbiornika wody, o ile odprowadzanie wody chłodniczej i pochodzącej z obiegów wodnych są zgodne z pozwoleniem,
• na potrzeby funkcjonowania pomp cieplnych oraz geotermii, wykorzystujących energię wody podziemnej, w przypadku zwrotu do wody podziemnej, takiej samej ilości wody o nie pogorszonej jakości,
• na potrzeby hodowli ryb i innych organizmów wodnych, o ile korzystanie na wymienione cele zgodne jest z pozwoleniem,
• na potrzeby nawadniania wodami powierzchniowymi użytków rolnych i gruntów leśnych,
• pochodzącej z odwodnienia gruntów, obiektów lub wykopów budowlanych i zakładów górniczych.

Zwolnione z opłat jest również wprowadzanie:

• do ziemi - ścieków w celu wykorzystania rolniczego, w przypadku posiadania pozwolenia na takie stosowanie ścieków,
• do wód - wód chłodniczych i z obiegów chłodniczych oraz naturalnej wody, o temperaturze nie przekraczającej + 26°C,
• do wód - wód zasolonych, jeżeli wartość sumy jonów chlorków i siarczanów w odprowadzonych wodach nie przekracza 500 mg/l ,
• do wód lub do ziemi - wód wykorzystywanych na potrzeby chowu i hodowli ryb łososiowatych , pod warunkiem, że ilość i rodzaj substancji w nich zawarty nie przekroczy wartości określonych w warunkach wprowadzania ścieków do wód,
• do wód lub do ziemi - wód wykorzystywanych na potrzeby chowu i hodowli ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych o ile produkcja rozumiana jako przyrost masy tych ryb lub tych organizmów w ciągu roku nie przekracza 1500 kg z 1 ha powierzchni użytkowej stawu.

ZESTAWIENIE AKTÓW PRAWNYCH DOT. OPŁAT ZA KORZYSTANIE ZE ŚRODOWISKA

Opłaty za korzystanie ze środowiska wnoszone są na podstawie:

• ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 62. poz. 627 ze zm.),
• ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 628 ze zm.)
• ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 100. poz. 1085 ze zm.)

Przepisy zawierające jednostkowe stawki opłat w poszczególnych latach

• Rok 2009: rozporządzenie Rady Ministrów z 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U.2008.196.1217)
• Rok 2010: obwieszczenie Ministra Środowiska z 18 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2010 (M.P.2009.057.780)

Przepisy dotyczące wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska i sposobu ich przedstawiania

(od I półrocza 2009)

rozporządzenie Ministra Środowiska z 18 czerwca 2009 r. w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U.2009.097.816); weszło w życie z dniem 1 lipca 2009 r., ma zastosowanie dla sprawozdań składanych począwszy od lipca 2009 r. za I półrocze 2009 r.