Punkty newralgiczne instalacji

Nawet najdoskonalsza instalacja chłodnicza nie jest wolna od wycieków czynnika chłodniczego. Punktami najbardziej narażonymi na powstawanie wycieków są zawory i połączenia oraz elementy instalacji narażone na uszkodzenie poprzez oddziaływanie temperatury, wibracje czy korozję. W ramach brytyjskiego projektu redukcji wycieków czynników chłodniczych Real Zero określono i scharakteryzowano 13 „słabych punktów” instalacji. W tej części omówione zostaną punkty najbardziej istotne dla szczelności instalacji.

Najbardziej strategiczne punkty instalacji chłodniczej

W wyniku  brytyjskiego projektu powstał przewodnik 13 newralgicznych punktów instalacji.

Do najbardziej strategicznych należą połączenia przewodów, zawory Schradera i serwisowe oraz kurki, zawory bezpieczeństwa i korki topliwe. Praktyka pokazuje bowiem, że źródłem większości wycieków są niezaślepione zawory oraz kurki pozostawione w instalacji (przecieka ok. 40% pozostawionych kurków). Znaczący udział w ogólnym bilansie wycieków mają też połączenia kielichowe i kołnierzowe oraz uszczelnienia. W tej części artykułu omówione zostaną wycieki na zaworach Schradera, kurkach, połączeniach kielichowych i kołnierzowych oraz uszczelkach O-ring, zaworach bezpieczeństwa oraz przekaźnikach ciśnienia.

Połączenia przewodów

Należy unikać połączeń kielichowych, ponieważ są szczególnie wrażliwe na niewłaściwy (niestaranny) montaż i na zmieniające się warunki pracy. Nakrętka kielichowa – szczególnie na wylotach zaworów rozprężnych – może się poluzować w wyniku ruchów cieplnych powodowanych dużymi zmianami temperatury. Wyciek może też pojawić się już na samym początku ze względu na złe wykonanie połączenia – niekorzystne jest zarówno zbyt słabe, jak i za mocne dokręcenie złączki. W pierwszym przypadku połączenie nie jest szczelne, w drugim następuje niszczenie złączki.

W sytuacjach, kiedy nie można uniknąć połączeń kielichowych, należy w miarę możliwości stosować adaptory (złączki wykonane fabrycznie). Jeśli natomiast trzeba wykonać kielich, zaleca się zastosowanie kielichownicy mimośrodowej. Należy zawczasu przygotować odpowiedni odcinek rur i zgratować część, na której ma być wykonany kielich – w kielichownicy należy umieścić odpowiedni odcinek rury.

Przed wykonaniem połączenia należy posmarować złączkę i lico nakrętki niewielką ilością oleju chłodniczego. Dokręcając nakrętkę, należy użyć klucza dynamometrycznego i zachować następujące momenty obrotowe:

średnica ¼”: 14 do18 Nm;

średnica 3/8”: 34 do 43 Nm;

średnica ½”: 49 do 61 Nm;

średnica 5/8”: 68 do 82 Nm.

Problemy mogą się pojawić także przy połączeniach kołnierzowych. Przeciekać może połączenie źle przygotowane i źle uszczelnione, problemem będą także nierówno dokręcone kołnierze i śruby przykręcone z niewłaściwym momentem obrotowym. W przypadku instalacji na czynniki HFC do uszczelnień należy używać pakuł (nie teflonu) – jeśli uszczelki są wymieniane, przed założeniem nowej uszczelki należy usunąć resztki starego uszczelnienia. Osadzane kołnierze należy przykręcać równo i starannie, a do mocowania śrub należy użyć klucza dynamometrycznego.

Zawory Schradera i kurki

Powodem przecieków na zaworach Schradera mogą być błędy podczas instalacji czy wymiany – zniszczenie rdzenia zaworu podczas lutowania lub niepoprawne dokręcenie zaworu podczas wymiany. Drugim źródłem przecieków jest brak właściwego uszczelnienia – np. sparciałe uszczelki wewnętrzne zaworu, brak uszczelek O-ring lub brak nakrętek ochronnych zakrywających otwór wlotowy. Aby zapobiegać wyciekom, należy przestrzegać zasad prawidłowego montażu i wymiany: podczas lutowania armatury należy usuwać rdzeń zaworu; przed wymianą rdzenia sprawdzić, czy korpus zaworu jest schłodzony; do wymiany i przekręcania rdzenia należy używać właściwych narzędzi. Podczas sprawdzania instalacji pod kątem wycieków należy zwrócić uwagę na zabezpieczenie zaworu – czy zamocowana jest nakrętka ochronna wyposażona w uszczelkę (w dobrym stanie).

Źródłem poważnych wycieków mogą być kurki, szczególnie jeśli są zamocowane nie dość starannie (np. na rurze źle uformowanej lub spłaszczonej), mają niewłaściwy wymiar lub poddawane są wibracjom i ruchowi – wówczas łatwo o poluzowanie. Kurki nie powinny zostawać w instalacji na stałe – po ich wykorzystaniu należy zastąpić je zaworami Schradera. Jeśli kurki są w instalacji, wszystkie wymagają regularnego sprawdzania pod kątem wycieków – należy wymieniać je wszędzie tam, gdzie jest to możliwe.

Zawory bezpieczeństwa i korki topliwe

Oba elementy służą jako zabezpieczenie przed nadmiernym wzrostem ciśnienia. Zaleca się, by w miarę możliwości nie stosować korków topliwych i zastępować je zaworami bezpieczeństwa (znaczne wahania ciśnienia i/lub temperatury, osłabiają osadzenie korków). Jeśli korki są w instalacji, należy starannie sprawdzać je pod względem wycieków.

Pod kątem wycieków należy też sprawdzać wloty zaworów bezpieczeństwa. Nie wolno zaślepiać zaworu, który przecieka – najczęściej powodem wycieku jest zastosowanie urządzenia o nieodpowiedniej wielkości. Należy to sprawdzić i wymienić urządzenie na właściwe. Wraz z zaworami bezpieczeństwa we wszystkich możliwych miejscach należy stosować bezpieczniki membranowe.

Uszczelki o-ring

Wyciek czynnika na uszczelce o-ring zazwyczaj związany jest z wadą uszczelki i wynika zazwyczaj z oddziaływania wysokiej temperatury – może to być zwykłe zużycie eksploatacyjne, twardnienie lub spłaszczenie. Problem z wyciekami może też pojawić się po retroficie – uszczelki o-ring są przystosowane do danego rodzaju czynnik i oleju, wobec tego trzeba je wymienić podczas retrofitu. Jeśli w instalacji zostaną te same uszczelki, będzie na nie oddziaływał nowy olej, co będzie powodować degenerację uszczelek i rozszczelnianie połączeń. Przed mocowaniem uszczelkę należy posmarować niewielką ilością stosowanego oleju chłodniczego.

Przekaźniki ciśnienia

Przekaźniki ciśnienia powinny być chronione przed drganiami i wibracjami. Wibracje mogą powodować uszkodzenie króćca przekaźnika, uszkodzenie połączenia kielichowego, przebicie mieszków przekaźnika lub zniszczenie całego elementu. Wycieki będą również odnotowane, jeśli w trakcie eksploatacji zostanie wyrobiony króciec przekaźnika, a korpus nie będzie właściwie osadzony (źle podparty lub źle zamocowany).

Aby uniknąć uszkodzeń, należy przede wszystkim zabezpieczyć przekaźnik przed wibracjami – już montaż powinien uwzględniać taką ochronę. Należy stosować elastyczne złączki ciśnieniowe (złączki wzmocnione stalą nierdzewną dają wysoką wytrzymałość i ochronę mechaniczną), które nie mogą ocierać się o rury lub inne powierzchnie poddane wibracjom. Stosując rury miedziane i połączenia kielichowe, należy używać adaptorów. Pod względem wycieków należy też sprawdzić wnętrze przekaźników (uważając na ryzyko porażenia prądem).

c.d.n.

Materiał opracowano na podstawie poradników Brytyjskiego Instytutu Chłodnictwa, powstałych w ramach projektu ZERO emisji i wycieków czynników chłodniczych Real Zero.

Projekt jest realizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu „Uczenie się przez całe życie”

Publikacja odzwierciedla jedynie stanowisko autora i Komisja Europejska ani Narodowa Agencja nie ponoszą odpowiedzialności za umieszczoną niej zawartość merytoryczną oraz za sposób wykorzystania zawartych w niej informacji.